Δευτέρα, Οκτωβρίου 29, 2007

Τάσος Λειβαδίτης: Μια ποίηση καμωμένη για πάντα

«Το ημερολόγιο θα δείχνει Οκτώβριο- με τα μαραμένα φύλα και τις εξεγέρσεις».

«Ω, που έζησα μια ζωή συγκεχυμένη ακαθόριστη σαν ένα όνειρο που το ξεχνάς το πρωί και μετά το ξαναθυμάσαι, μέχρι που δεν ξέρεις αν ήταν όνειρο ή το ίδιο το πεπρωμένο. Και είδα τ’ ανοιχτά παράθυρα σα μεγάλα βιβλία της ερημιάς όπου διάβασα το ποτέ και το τίποτα. Κι έπρεπε εδώ απ’ αυτό το ποτέ και το τίποτα// να φτιάξω μια ποίηση για πάντα.»

Το ημερολόγιο έδειχνε 30 Οκτωβρίου 1988 όταν ο Τάσος Λειβαδίτης μας αποχαιρέτισε για πάντα. Κρατήσαμε τους σπουδαίους στίχους του, που πολλά είχαν προείπει:
«Ομως εδώ τελείωσα. Ωρα να φύγω. Οπως θα φύγετε κάποτε κι εσείς. Και τα φαντάσματα της ζωής μου θα μ’ αναζητούν τώρα τρέχοντας μες στη νύχτα και τα φύλλα θα ριγούν και θα πέφτουν. Ετσι συνήθως έρχεται το φθινόπωρο. Γι’ αυτό, σας λέω, ας κοιτάξουμε τη ζωή μας με λίγη περισσότερη συμπόνοια/ μιας και δεν ήτανε ποτέ πραγματική.»

Δεν είχε φανταστεί (ή μήπως είχε;) ότι τα φαντάσματα της ζωής του θα πολλαπλασιάζονταν τόσο δραματικά μέσα σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα από τον θάνατό του. Η περιπέτεια του Οράματος που έφτασε να γίνει δοκιμασία, οι καταρρεύσεις που κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί, οι ταχύτατες αλλαγές σε κώδικες συμπεριφορών και κοινωνικούς χάρτες, στοιχεία απρόβλεπτα ακόμη και για τους υποψιασμένους, άλλαξαν πολλά δεκαεννιά χρόνια μετά. Ηδη, μόλις ένα- δυο χρόνια μετά τον θάνατο του ποιητή, ο «μη υπάρξας» (και διόλου «υπαρκτός») σοσιαλισμός είχε εκμετρήσει το ζην.
Αλλά, εκείνος το γνώριζε κατά βάθος ότι μονάχα ο Δίκαιος Χρόνος («αυτός που μαραίνει τον έρωτα και ωριμάζει το στάχυ και στεφανώνει την υπομονή/ και ταξιθέτης του σύμπαντος τοποθετεί τον καθένα στη θέση που του ανήκει») σε δικαιώνει ή σε στέλει ανάμεσα «στους ποιητές άδοξοι που ‘ναι» (κατά τον Καρυωτάκη). Ο Δίκαιος Χρόνος, λέει, σήμερα, για τον Τάσο Λειβαδίτη πως υπήρξε ένας δημιουργός μείζον. Οχι παραγνωρισμένος, ευτυχώς, ούτε όμως και τόσο αναγνωρισμένος όσο θα έπρεπε.
Καθώς η αισθητική αλλάζει, ο Δίκαιος Χρόνος είναι που «νομοθετεί άσφαλτα στο χρηματιστήριο των αξιών». Αλλά ποιες είναι οι αξίες σήμερα; Και πόσο έχουν αλλάξει από την εποχή εκείνων που ονειρεύτηκαν μιαν άλλη Ελλάδα και έδωσαν τα πάντα γι’ αυτό τον σκοπό;
Ο Τάσος Λειβαδίτης ήταν ένας από τους τελευταίους ποιητές που ακολούθησαν το συλλογικό όραμα, έστω και αν αυτό σήμαινε δραματικές περιπέτειες. Περιπέτεις όχι μονάχα με την έννοια των εξοριών και των διώξεων, αλλά και με εκείνη των εσωτερικών αναταράξεων. Ο άνθρωπος που οραματίστηκε έναν καλύτερο κόσμο, δεν πικράθηκε και λίγο όταν, πολύ σύντομα, κατανόησε την ουτοπία αυτού του οράματος. Ούτε όμως έχασε την πίστη του όταν η αμφιβολία άρχισε να διεισδύει στο όραμα και να κάνει εκείνους που ακολουθούσαν το όνειρο περισσότερο ανεξάρτητους. Ας σκεφθούμε όμως πόσο στοιχίζει κάθε αποκοπή: ο ομφάλιος λώρος, ο απογαλακτισμός, η ενηλικίωση. Πόσες βεβαιότητες αφήνεις πίσω σου για πάντα.
Ο Τάσος Λειβαδίτης δεν υπήρξε μονάχα ένας αιρετικός της Αριστεράς. Υπήρξε διαφορετικός. Γνωρίζοντας πόσο εξίωξαν στον χώρο αυτόν τους αιρετικούς, μπορούμε να φανταστούμε πόσο πλήγωσαν τους διαφορετικούς. Αλλά ο ποιητής δεν έζησε ποτέ εν αντεπιθέσει. Εν θέσει, έζησε.
Ολα αυτά δέθηκαν με την δημιουργία του. Δεν έγραφε μανιφέστα, ποιήματα έγραφε. Μέσα από τους στίχους του είπε τον Κόσμο όπως τον προσελάμβανε, περιέγραψε τον Ανθρωπο και τις περιπέτειές του. Η μάχη της καθημερινότητας ήταν εξίσου σπουδαία με τις μάχες του κινήματος και τα παιδικά χρόνια το ίδιο εκστατικά με τις στιγμές που αξίζει να λέγεσαι Ανθρωπος. Εστω και αν η μοναξιά καραδοκεί πάντοτε.
Γιατί ο κόσμος του ποιητή, όπως είχε σημειώσει και ο αξέχαστος φίλος μου Χρίστος Χειμάρας, «είναι ο κόσμος της ταπείνωσης και της εξουθένωσης. Είναι ένας κόσμος πίκρας και ματαιότητας». Και ο Τάσος Λειβαδίτης πολύ πόνεσε, πολύ βασανίστηκε, πολύ ταλαντεύτηκε και πολύ πόνεσε στη ζωή του. Αλλιώς πώς θα μας είχε δώσει τόσο ωραία ποιήματα;
Βιογραφικά στοιχεία του θα βρείτε στις εκδόσεις Κέδρος
Και εδώ
Ηχογραφημένη η φωνή του εδώ

12 σχόλια:

Babis είπε...

Εσύ τον θυμήθηκες,΄πόσοι όμως άλλοι θα θυμηθούν την επέτειο του θανάτου του; Θυμάμαι πόσο με εντυπωσίασε η Καντάτα.
Καλή σου μέρα.

kyriaz είπε...

Από τους δυο τρεις πιο αγαπημένους μου ποιητές.
Η ποίησή του με συγκλονίζει.
Προσωπικά με εκφράζει περισσότερο κι από τον Ρίτσο.
Τον θαυμάζω απεριόριστα.
Καλά έκανες που τον θυμήθηκες-δεν τον είχα ξεχάσει,πώς θα μπορούσα άλλωστε,αφού πέθανε ....μια μέρα πριν από τα γενέθλιά μου;...

N.Ago είπε...

Καλό χειμώνα!
Εχω διαβάσει λίγα ποιήματά του αλλα πολύ όμορφα!

Εαρινή Συμφωνία είπε...

Μπάμπη, κι εμένα οι γυναίκες με τα αλογίσια μάτια. Μάλιστα, τόλμησα να πω στον Ρίτσο ότι με αυτό το ποίημα ο Λειβαδίτης έδειχνε να κατανοεί καλύτερα τη Γυναίκα από τον ίδιο και συμφώνησε απολύτως (ο Ρίτσος ήταν εξαιρετικά γενναιόδωρος).
Kyriaz, χρόνια πολλά, υπέροχοι οι στίχοι που έχεις επιλέξει στο ιστολόγιό σου.
N. ago είναι πράγματι σπουδαίος, αξίζει να συνεχίσεις να τον διαβάζεις. Καλό χειμώνα! θα έχουμε καμιά νέα πρωτοβουλία για το Καλιβάτσι;

N.Ago είπε...

Η άμεση πρωτοβουλία, είναι η εξής :
24,25,26 Νοεμβρίου, 10 παιδιά από το σχολείο του Καλιβατσίου, με δικές μου ενέργειες θα βρεθούν στην Αθήνα!
25 το βράδυ θα τραγουδήσουν στο DIVANI CARAVEL στη γιορτή που διοργανώνει ο Αλβανός Πρέσβης για την ημέρα της απελευθέρωσης και ανεξαρτησίας της χώρας. Αν το θέλεις, έχεις από μένα πρόσκληση να έρθεις και να τα χαρούμε μαζί!

ανάσα ελπίδας είπε...

Ευχαριστώ εαρινάκι μου για το "εδώ" και το "εκεί" σου. Με βοηθάς πολύ!
Μέσα απ' τον πόνο κορίτσι μου γράφονται τα "καλά".Δεν το ξέρεις;
Φιλάκια πολλά!
Κι εμένα μ' αρέσει πολύ αυτός ο ποιητής!

Antoine είπε...

Έχεις κάνει ακόμη μια φορά ένα εκπληκτικό αφιέρωμα. Δεν έχω έρθει ποτέ στη ζωή σε επαφή με κείμενο του Λειβαδίτη. Είναι τόσα πολλά αυτά που θέλω να διαβάσω στη ζωή μου που σκέφτομαι πως ο βίος μας είναι τόσο μικρός...

Λορελάη είπε...

Μεγάλος ποιητής!!!
κι ωραία σελίδα.

(καθυστερημένο το σχόλιο γιατί τώρα σ' ανακάλυψα. Σε προσκαλώ για καφεδάκι, κουβέντα, στίχους και λοιπά καλούδια και στο δικό μου -φρέσκο- μπλογκ :)

καλή συνέχεια

La DoNa CaTaLaNa είπε...

πραγματικά εμπνευσμένο αφιέρωμα..και γω κάπως αργά το ανακάλυψα..καλή συνέχεια!

Ανώνυμος είπε...

www.arelis.gr
εριεχει την ποιητικη συνθεση εκθεση ορθοδρομης αναδρομιας και το ποιημα νεα υορκη ολυμπια

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΞΕΝΟΣ είπε...

ΚΑΙ ΌΤΑΝ ΣΟΥ ΠΟΥΝ ΝΑ ΜΕ ΠΥΡΟΒΟΛΉΣΕΙΣ
ΚΤΥΠΑΜΕ ΑΛΛΟΥ
ΜΗΝ ΣΗΜΑΔΕΨΕΙΣ ΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ
ΚΑΠΟΥ ΒΑΘΙΑ ΤΗΣ ΖΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΣΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟ
ΔΕΝ ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΤΟ ΛΑΒΩΣΕΙΣ

Γιόλα είπε...

Άστρα και λουλούδια οι στίχοι του Τάσου Λειβαδίτη. Άστρα που κατακλύζουν από φως την ψυχή μου, λουλούδια που φέρνουν την αιώνια άνοιξη σ' ολάκερη την ύπαρξή μου. Οι στίχοι του "... για να γεννηθείς εσύ, / κι εγώ για να σε συναντήσω / γι' αυτό έγινε ο κόσμος" αποτελούν έναν αέναο ύμνο στον έρωτα, έναν ύμνο που κάθε ευαίσθητη ανθρώπινη ψυχή δεν μπορεί παρά να σιγοτραγουδάει.